Koruma Kurulu itiraz etmişti: Konak Belediyesi Tariş için harekete geçti!

Konak Belediyesi, Umurbey Mahallesi’ndeki 1392 ada ve çevresini kapsayan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği’ni yeniden gündemine getirdi.

Ege'de Sonsöz'de yer alan habere göre, Etüt ve Proje Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2025 tarihli Plan Açıklama Raporu’na göre çalışma, İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 28 Ağustos 2024 tarihli ve 18156 sayılı kararı doğrultusunda hazırlandı.

Plan değişikliğinin merkezinde, geçmişte Tariş Alkol Fabrikası olarak kullanılan alanda bulunan ve farklı tarihlerde tescillenen endüstri mirası yapıları ile bunların bulunduğu parseller yer alıyor.

ALANIN TARİHİ 1998’E UZANIYOR

Plan raporunda yer alan bilgilere göre bölgedeki ilk önemli koruma kararı 8 Ocak 1998 tarihinde alındı.

Mülga İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 7003 sayılı kararıyla Alsancak Liman Arkası olarak adlandırılan bölgede çok sayıda sivil mimarlık örneği ve tabiat varlığı tescillendi.

Plan değişikliğine konu 1392 ada içerisinde ise özellikle 4 ve 7 parsellerde bulunan yapılar bu karar kapsamında tescil edildi.

2023’TE TESCİL KAPSAMI GENİŞLEDİ

Bölgede koruma süreci 2023 yılında alınan yeni kararlarla genişledi. İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 21 Ağustos 2023 tarihli ve 16350 sayılı kararıyla 1392 ada 2, 3 ve 6 parsellerdeki depo yapısı, 6 ve 7 parsellerdeki baca, 7 parselin kuzeyindeki depo ve kule yapıları 2. Grup Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tescillendi. Ardından kurulun 16 Kasım 2023 tarihli ve 16737 sayılı kararıyla 1392 ada 2, 3, 4, 6 ve 7 parsellerin koruma alanı belirlendi. Böylece planlama alanında yalnızca tekil yapıların değil, bu yapıların bulunduğu parsellerin ve çevresinin de koruma kararları kapsamında değerlendirilmesi gerekti.

PLAN DEĞİŞİKLİĞİ 2024’TE HAZIRLANDI

Koruma Kurulu kararlarının ardından Konak Belediyesi, tescilli yapı ve parsellerin imar planına aktarılması amacıyla 1/1000 ölçekli plan değişikliği hazırladı.

Plan değişikliği Konak Belediye Meclisi’nin 1 Mart 2024 tarihli ve 51/2024 sayılı kararıyla uygun bulundu. Ardından İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 10 Haziran 2024 tarihli kararıyla da uygun bulunarak 2863 sayılı yasa kapsamında Koruma Kurulu’na gönderildi.

Hazırlanan ilk planda 1392 ada 2, 3, 4, 6 ve 7 parsellerin tescilli parsel gösterimleri ile tescilli yapı kitlelerinin plana işlenmesi öngörüldü.

Ayrıca 1392 ada 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 21 ve 22 parseller ile 1393 ada 21 parseli kapsayan koruma alanı gösterimi de plana aktarıldı.

KORUMA KURULU “UYGUN DEĞİL” DEDİ

Ancak hazırlanan ilk plan değişikliği Koruma Kurulu’ndan geçmedi.

İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 28 Ağustos 2024 tarihli kararıyla, 6 ve 7 parsellerin bir bölümünün park alanında kalması nedeniyle tescilli parsellerin bütünlüğünün sağlanamadığı tespit edildi.

Kurul, bu haliyle plan değişikliğinin 2863 sayılı yasa kapsamında uygun olmadığına karar verdi.

Kurul kararında, tescilli parsellerin bütünlüğünü koruyacak şekilde yeni bir imar planı değişikliği hazırlanması ve yeniden değerlendirilmek üzere kurula gönderilmesi istendi.

Böylece planın yeniden hazırlanmasının temel nedeni, bölgedeki yapılaşma kararından çok tescilli kültür varlıklarının bulunduğu parsellerin plan üzerindeki bütünlüğünün sağlanması oldu.

BÜYÜKŞEHİR DE YENİ PLAN İSTEDİ

Koruma Kurulu kararının ardından İzmir Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı da 30 Eylül 2024 tarihli yazıyla Konak Belediyesi’ne bildirimde bulundu.

Büyükşehir Belediyesi, Koruma Kurulu kararı doğrultusunda 1/1000 ölçekli plan değişikliğinin yeniden düzenlenmesi ve Konak Belediyesi tarafından alınacak yeni meclis kararının kendilerine iletilmesi halinde planın 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7/b maddesi kapsamında değerlendirilebileceğini bildirdi.

Konak Belediyesi de bunun üzerine önceki planı yeniden ele aldı.

BÖLGEDE TURİZM-TİCARET KARARI VAR

Plan değişikliği yalnızca koruma kararlarından oluşmuyor. 1392 ve 1393 adaların üst ölçekli planlardaki kullanım kararları da plan raporunda ayrıntılı biçimde yer alıyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 21 Ocak 2011 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli Yeni Kent Merkezi Nazım İmar Planı’nda 1392 ve 1393 adalar Özel Planlama Alanı-2 (ÖPLA-2) içerisinde bulunuyor.

Bu plan kapsamında bölgenin farklı bölümleri KAKS 3.00 yapılaşma koşullu Turizm-Ticaret Alanı, park alanı ve taşıt yolu olarak belirlenmiş durumda.

ÖPLA-2 plan notlarında ise Elektrik ve Havagazı Fabrikalarının güneyinde, tescilli parsellerin de bulunduğu alanın bütünü tanımlanıyor ve bu bölgede KAKS 3.00 koşuluyla Turizm-Ticaret kullanımına yer verilebileceği belirtiliyor.

Alt ölçekli planda da bölge Özel Uygulama Alanı olarak tanımlanıyor.

50 METREYE KADAR YAPI YÜKSEKLİĞİ

Yürürlükteki 1/1000 ölçekli planın plan notlarında Özel Uygulama Alanı içerisindeki Turizm-Ticaret alanlarında Yençok 50 metre olarak belirlenmiş durumda.

Turizm-Ticaret Alanı’nda alışveriş merkezleri, eğlence yerleri, ticaret ve turizm tesisleri, otel ve motel gibi konaklama tesisleri ile belirli koşullarla konut kullanımı ve tek bir firma veya kuruluşa ait yönetim merkezlerinin yer almasına izin veriliyor.

Plan notlarında konut kullanımının yapı inşaat alanının üçte birinden fazla olamayacağı, turizm kullanımının ise yapı inşaat alanının yüzde 15’inden az olamayacağı hükme bağlanıyor.

Ancak bu yapılaşma hakları, tescilli parseller bakımından doğrudan ve sınırsız bir uygulama anlamına gelmiyor.

TESCİLLİ PARSELLERDE KORUMA KURULU ŞARTI

Mevcut plan notlarında, 2863 sayılı yasa kapsamında tescilli kültür varlığı bulunan parsellerin yanı sıra bu parsellere bitişik parseller ve tescilli parsellerin cephe aldığı yolun karşısındaki parseller için de özel hükümler bulunuyor.

Buna göre bu alanlarda yapılacak her türlü imar uygulaması, proje onayı, inşaat ruhsatı ile inşai ve fiziki müdahale için ilgili Koruma Bölge Kurulu’nun kararının alınması gerekiyor.

Ayrıca tescilli yapıların yanı sıra bunların tamamlayıcısı niteliğindeki duvar, çeşme gibi çevresel unsurların; yeni yapılaşma kütlelerinin, fonksiyonların, yaklaşma mesafelerinin ve çevre düzenleme elemanlarının gösterildiği 1/500 ölçekli vaziyet planları ile siluet çalışmalarının da Koruma Kurulu’na sunulması gerekiyor.

İLK PLANDA NELER DEĞİŞTİRİLMİŞTİ?

2024 yılında hazırlanan ilk plan değişikliğinde 1392 ada 2 ve 3 parsellerin güney cephesindeki imar hattının düzeltilmesi öngörülmüştü.

Ayrıca 2, 3 ve 7 parsellerin kuzey cephesinde otopark alanında kalan bölümlerin Turizm-Ticaret Alanı ve Park Alanı olarak düzenlenmesi planlandı.

2, 3, 4, 6 ve 7 parsellerde tescilli parsel gösterimleri ile tescilli yapı kitleleri plana işlendi.

Bunun yanında geniş bir koruma alanı plana aktarıldı ve koruma alanında kalan parsellere yönelik yeni plan notu getirildi.

Ancak tam da bu düzenlemede 6 ve 7 parsellerin bir bölümünün park alanında kalması, Koruma Kurulu’nun “parsel bütünlüğü” itirazına neden oldu.

YENİ PLANIN TEMELİ: BÜTÜNLÜK

2025 tarihli yeni Plan Açıklama Raporu’nda, yeniden hazırlanan plan değişikliğinin doğrudan Koruma Kurulu’nun 28 Ağustos 2024 tarihli kararına dayandığı belirtiliyor.

Dolayısıyla yeni planın temel başlığı, bölgedeki turizm-ticaret yapılaşma kararını değiştirmekten ziyade, tescilli parsellerin bütünlüğünü koruma kararının imar planına doğru biçimde yansıtılması.

Plan raporunda yeni düzenlemenin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, yürürlükteki ilke kararları ve 3194 sayılı İmar Kanunu ile ilgili yönetmelikler doğrultusunda hazırlandığı ifade ediliyor.

TARİHİ ALAN İÇİN YENİ İMAR SÜRECİ

Böylece Umurbey Mahallesi’ndeki 1392 ada ve çevresinde yaklaşık iki yıllık planlama süreci yeni bir aşamaya geldi.

1998’de başlayan tescil süreci, 2015 ve 2023 yıllarındaki yeni tesciller ve koruma alanı kararıyla genişledi. 2024’te hazırlanan plan değişikliği ise tescilli parsellerin bütünlüğü gerekçesiyle Koruma Kurulu tarafından uygun bulunmadı.

Konak Belediyesi’nin 2025 tarihli yeni plan çalışması, bu karar doğrultusunda yeniden düzenlenerek askıya çıkarıldı.

Planın uygulanması aşamasında ise tescilli yapıların ve çevresindeki unsurların korunmasına ilişkin kararların yanı sıra yeni yapılaşmaya yönelik kütle, fonksiyon ve çevre düzenleme kararları da Koruma Kurulu’nun değerlendirmesine tabi olacak.

Bölgenin mevcut üst ölçekli planlardaki Turizm-Ticaret kullanım kararı korunurken, tarihi yapı ve parsellerin bulunduğu alanın nasıl değerlendirileceğinde imar planı ile kültür varlıklarını koruma kararlarının birlikte belirleyici olması öngörülüyor.

Haber görseli: Erol Şaşmaz