Prof. Dr. Uyar'dan 'Milli Mücadele mi? Kurtuluş Savaşı mı? tartışmasına yanıt!

ÖMER FARUK ALTIN / EGE’YE BAKIŞ – Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in yeni müfredatta “Kurtuluş Savaşı” ifadesinin çıkarılarak yerine “Milli Mücadele” kavramının kullanılacağını açıklaması ve gelen tepkilere “Neyden kurtuluyoruz? Ondan önce koskoca Osmanlı İmparatorluğu vardı” sözleri, siyasiler ve akademisyenler tarafından tepkiyle karşılanmıştı.

“EŞ ANLAMLI OLARAK UZUN YILLARDIR KULLANILMAKTADIR”

Konuya ilişkin bir değerlendirme de Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakkı Uyar’dan geldi.

Prof. Dr. Uyar, değerlendirmesinde akademik dünyada Milli Mücadele, Kurtuluş Savaşı, Türk İstiklal Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı kavramlarının eş anlamlı olarak kullanıldığına değinerek “Akademik camiada Milli Mücadele, İstiklal Savaşı, Türk İstiklal Savaşı, Kurtuluş Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı kavramları birlikte ve eş anlamlı olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır. Bu kavramların yerine sadece "Milli Mücadele" kavramını kullanmak gerektiğini, çünkü istiklalimizi hiç yitirmediğimizi 2021 yılının 9 Eylül’ünde bir köşe yazısında Murat Bardakçı dile getirmişti. Erhan Afyoncu da bunu desteklemişti. Genel olarak baktığımızda milliyetçi-muhafazakar eğilimli tarihçiler –bazı gerekçelerle- Milli Mücadele kavramını tercih ediyorlar” dedi.

“KOSKOCA DEDİĞİ İMPARATORLUK VARDI AMA 16’NCI YÜZYILDA KALDI”

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in ‘koskoca Osmanlı’ ifadesine yönelik konuşan Uyar, “Milli Eğitim Bakanı da Kurtuluş Savaşı kavramını reddederek Milli Mücadele kavramını kullanacaklarını belirtti: “Neyden kurtuluyoruz? Ondan önce koskoca Osmanlı İmparatorluğu vardı.” Sayın Bakan’ın "koskoca" dediği imparatorluk gerçekten vardı ama o 16. yüzyılda kaldı. Gerçekten de Osmanlı, Türk-İslam tarihinin en büyük imparatorluğudur. Batı karşısında 300 yıl ilerleyebilmiş ve 300 yıl da savunmada kalabilmiştir. Ancak kapitalizm ve milliyetçilik karşısında geleneksel bir tarım imparatorluğu olmaktan çıkamayınca çöktü; 19. yüzyılda yarı sömürge haline geldi ve denge politikalarıyla güçlükle ayakta kalabildi. Nitekim İlber Ortaylı 19. yüzyılı "imparatorluğun en uzun yüzyılı" olarak tanımlar, çünkü bu yüzyıl bir türlü geçmek bilmemiştir” diye konuştu.

“YÜRÜTÜLEN MÜCADELENİN ‘İSTİKLAL SAVAŞI’ YÖNÜ AĞIRLIKTAYDI”

Türk Kurtuluş Savaşı’nın aynı zamanda ulusal egemenlik savaşı olduğuna da dikkat çeken Uyar, “Bu noktada bir bağımsızlık savaşı olduğu kadar bir ulusal egemenlik savaşı da söz konusudur. Türk Kurtuluş Savaşı’nın iki yönü var: Dışarıya karşı bağımsızlık, içeriye (padişah-halifenin mutlak monarşisine) karşı da ulusal egemenlik mücadelesi. Türk Kurtuluş Savaşı’nın iç isyanlar nedeniyle bir iç savaş boyutu da olduğunu söylemek gerekir; Sina Akşin ve Mesut Uyar gibi hocalarımız bu yöne dikkat çekmektedirler Yürütülen mücadelenin "İstiklal Savaşı" yönü ağırlıktaydı. O nedenle kabul edilen marşa "Milli Mücadele marşı" demediler, İstiklal Marşı dediler. Verilen madalyaya "Milli Mücadele madalyası" demediler, İstiklal Madalyası dediler. Kâzım Karabekir gibi savaşın içinden gelen ve Atatürk’le çatışan isimler bile İstiklal Harbimiz diye kitaplar yazdılar. 1925 yılı sonunda Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak, Başbakan İsmet İnönü’ye yazdığı resmi yazıda yürütülen mücadeleye ne ad verilmesi gerektiğini sordu; İnönü’nün verdiği cevap ise "İstiklal Harbi" oldu” ifadelerini kullandı.

“DAYATMAK, HEM BİLİME HEM DE AKADEMİK ÖZGÜRLÜKLERE SAYGISIZLIKTIR”

Milli Mücadele, Kurtuluş Savaşı, Türk İstiklal Savaşı ve Türk Kurtuluş Savaşı gibi kavramlar arasında yalnızca “Milli Mücadele” kavramını tercih etmenin ideolojik bir tercih olduğunu ifade eden Uyar, tepeden dayatmalara karşı olduğunu söyledi.

Uyar şu ifadeleri kullandı:

Şimdi yukarıda saydığım tüm kavramların dışında sadece "Milli Mücadele" kavramını tercih etmek, şüphesiz ideolojik bir tercihtir. Üstelik bu tercih, ülkeyi kurtaranların yaptığı tanıma rağmen yapılan bir tercihtir. Ben kendi adıma bu kavramların tümünü kullanıyorum ve tepeden dayatmalara karşıyım; çünkü bu durum akademik özgürlükleri kısıtlayan bir nitelik taşıyor. Üniversitede "Milli Mücadele Tarihi" adıyla ders okutuyorum; tarih bölümünde bu dersi koyarken isim tercihim bu olmuştu ama diğerleri de olabilirdi. Ben birini diğerine tercih etmiyorum, hepsini de kullanıyorum. Dayatmak, hem bilime hem de akademik özgürlüklere saygısızlıktır.

"ULUSLARARASI TARİH LİTERATÜRÜNDE, TÜRKİYE BAĞIMSIZLIK SAVAŞI KULLANILMAKTADIR"

Prof. Dr. Uyar, konuşmasının sonunda yabancı kaynaklarda "Türkiye Bağımsızlık Savaşı"nın kullanıldığına dikkat çekerek şunları söyledi:

"Türkiye dışında, Türk Kurtuluş Savaşı için en yaygın olarak kullanılan İngilizce isim "Turkish War of Independence" (Türk Bağımsızlık Savaşı) terimidir. Uluslararası tarih literatüründe, makalelerde ve haberlerde bu isim kullanılmaktadır"