EMO ve MMO üç santrali işaret etti: Kapatılmaları arz güvenliğini etkilemeyecek!

Raporda öne çıkan bölümler şöyle:

1- Kuruluç güç açısından 

"2021-2025 arası 5 yıl incelendiğinde elektrik üretimi yaklaşık %9,5 artarken, toplam kurulu gücün yaklaşık %23 oranında arttığı görülmektedir. Başka bir ifadeyle, üretim kapasitesindeki artış, elektrik üretimindeki artışın oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. Bu durum arz güvenliğinin daha da kuvvetlendiğini göstermektedir.

Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın toplam gücü 1.768 MW, toplam teorik yıllık üretimi ise 10,9 milyar kWh’dir. Bu büyüklükler Türkiye kurulu gücü ve yıllık üretim kapasitesi içerisinde çok küçük oranlara tekabül etmektedir (sırasıyla %3 ve %1,4). Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın devre dışı bırakılmaları durumunda Türkiye elektrik sisteminin kurulu güç ve üretim kapasitesi anlamında etkilenmeyeceği ve eksilen miktarların mevcut kullanılmayan kapasite ile kolayca karşılanabileceği açıkça görülmektedir."

2- Ege Bölgesi tüketim ve üretim açısından 

"Ege Bölgesi’nde yerli kömür, ithal kömür, doğal gaz, hidroelektrik, rüzgâr, güneş, jeotermal ve biyokütle santralları mevcuttur. yalnızca lisanslı 50 MW ve üzeri santralların üretiminin bile bölge tüketimini piyasa koşullarında kolayca sağladığı görülmektedir. 50 MW ve üzeri santralların toplam gücü 10.772 MW, piyasa koşullarında üretimi ise 48.942,2 GWh olduğu görülmektedir.

Uzun yıllar ortalamalarına göre 2025 yılında rekor üretim yapan Yatağan, Kemerköy ve Yeniköy Termik Santralları’nın 2025 yılı üretim tablosuna göre Yatağan, Kemerköy ve Yeniköy Termik Santralları’nın rekor üretim değeri olan 10.402,05 GWh’den yalnızca 50 MW’dan küçük santralların üretimi bile 7.863 GWh, yani yüzde76 daha fazladır.

Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın devre dışı edilmeleri durumunda Ege Bölgesi’nin elektrik talebinin yalnızca bölge içerisinde mevcut santrallar ile dahî kolayca karşılanabileceği açıkça görülmektedir.

Türkiye geneli açısından ise mevcut kapasite içerisinde çok küçük bir miktar olan bu üç santralın üretim yapmamasının, tüketim açısından herhangi bir sıkıntı yaratmayacağı ve mevcut kullanılmayan kapasitenin devreye alınması ile bu santralların üretim eksikliğinin kolayca karşılanacağı görülmektedir."

3- Elektrik enerjisi ihtiyacı açısından 

"Türkiye tepe yük oluşumu uzun yıllardır Temmuz-Ağustos aylarında ve öğleden sonra saatlerinde gerçekleşmektedir. Bu saatler güneş enerji santrallarının tam yükle devrede olabileceği saatlerdir. Son yıllarda hızla artan güneş enerjisi kurulu gücü nedeni ile bu santrallar fazla enerji ürettiğinden sisteme sıfır bedelle elektrik vermektedirler.

Bu nedenle Türkiye elektrik sisteminde tepe yükün karşılanmasında güneş santrallarının önemi artmaktadır. Önümüzdeki yıllarda tepe yükün çok büyük oranda yalnızca güneş santrallarından karşılanabileceği değerlendirilmektedir."

4- Yeni elektrik santralları açısından 

"Ege Bölgesi’nde son birkaç yıl içerisinde yapımına başlanmış olan 3.811 MW gücündeki 106 adet elektrik üretim tesisi projesinin 2.321,3 MW’lık bölümü tamamlanmış, 1.358,3 MW bölümü ise tamamlanma aşamasındadır.

Bölgede yeni yapılan ve yapımı devam eden elektrik üretim tesislerinin büyüklüğü Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın iki katına yakındır. Bu durum şu anda Ege Bölgesi’nde inşası devam eden elektrik üretim tesislerinin Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın devre dışı kalması halinde eksilen kapasiteyi karşılayacak oranda olduğunu göstermektedir."

5- Enterkonnekte sistemi açısından 

"1982 yılında devreye alınan Yatağan TES 650 MW, 1986 yılında devreye alınan Yeniköy TES 420 MW ve 1994 yılında devreye alınan Kemerköy TES 698 MW kurulu güçtedir.
Türkiye enterkonnekte sistemde 2025 yılı sonu itibarıyla 123.168 MW kurulu güçte santral vardır. Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın kurulu güçleri toplamı 1.768 MW olup, ülke toplam kurulu güç içindeki payları %1,43’tür.

Türkiye enterkonnekte sisteminin bu durumu Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’nın devre dışı kalması durumunda iletim şebekelerinin bölgeye yük getirme veya bölgeden yük aktarma konularında hiçbir sorunla karşılaşmayacağını açıkça göstermektedir."

6- Faydalar ve alınması gerek bazı önlemler açısından "Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santrallarının devre dışı bırakılması halinde yıllık 10,8 ton karbon salımı önlenmiş olacaktır. Bu miktar Türkiye yıllık karbon salımının yaklaşık %2’si oranındadır. Bu durum anlaşmaya uyumda çok önemli bir adım olacaktır.

Kömürden elde edilen elektrik, Türkiye piyasasında çok yüksek fiyatla satılmaktadır. Yapılan bir yasal düzenleme ile EÜAŞ her yıl Türkiye’de yerli kömürden üretilen elektriğin büyük bir bölümünü 75 dolar/MWh bedelle almaktadır. Bilindiği gibi uzun yıllardır Türkiye EPİAŞ piyasasında elektrik piyasa fiyatı 50-60 dolar/MWh seviyesindedir.

2025 yılında EÜAŞ Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’ndan 75 dolar/MWH bedelle toplam 1.766.636 MWh elektrik almış ve bu uygulamaya göre 132 milyon 497 bin 700 dolar ödemiştir.

TEİAŞ bu santrallara kapasite ödemeleri adı altında elektrik satmadıkları zamanlarda gerektiğinde devreye girebilme primi vermektedir. Bu ödemeler önemli miktarlara ulaşmıştır. Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralları’na 2018-2025 yılları arasında 192 milyon dolar, Yatağan Termik Santralı’na ise 82 milyon dolar ödeme yapılmıştır. Bu santralların devre dışı kalması durumunda kamu bu ödemeleri de yapmayacaktır."

7- Santral sahibi şirketlerin kurguladığı madencilik açısından değerlendirme

"Santralların ihtiyacı olan kömürün temininde güçlük çeken, bu nedenle insanların yaşam alanlarını, ormanları, koruları, tarımsal arazileri, zeytinlikleri, sit alanlarını, ören yerlerini bile açık işletmeye uygun sahalar olarak görebilen santral sahibi şirketlerin, taleplerini kabul ettirebilmek için; yoğun bir kamuoyu oluşturma çabasına girdikleri gözlemlenmektedir.

Havzaya bir bütün olarak bakıldığında bölgenin turizm alanı olması, ruhsatların içinde hem zeytinlik vasfına sahip arazilerin hem de doğal ve arkeolojik sit alanlarının bulunması nedeniyle bölgede sürdürülebilir bir madenciliğin yapılabilmesi çok zor, neredeyse imkânsız görünmektedir.

Ülkemizde süregelen uygulamaların birçoğunda ağaçlar kesilmekte ve doğa sınırsız biçimde tahrip edilmektedir. Kaldı ki gerek ülke genelinde gerekse bölgede bugüne değin yapılan açık işletme madencilik faaliyetlerinde, rezervlerin tükendiği maden sahalarının geri kazanıldığı, sahanın çevresindeki doğal yapı ile uyumlu hale getirildiği, tarım vb. faaliyetler için tekrar kullanılabilir hale dönüştürüldüğü örnekler yok denilebilecek derecede azdır. Rezervlerin tükendiği açık maden işletmelerinden geriye, büyük çukurlar, delik deşik edilmiş bir coğrafya kalmaktadır. Bunun zıddının bölgede olacağına inanmak için somut bir neden de bulunmamaktadır."